Dispositie hoofdorgel Westerkerk Amsterdam

1686: Duyschot
1727: Vater
1992: Flentrop Orgelbouw

DE ORGELS VAN DE WESTERKERK TE AMSTERDAM
Markant voor het stadsbeeld van Amsterdam is de Westerkerk met haar karakteristieke toren. Het in 1631 voltooide gebouw werd ontworpen door Hendrick de Keyser. Het is de grootste kerk die in Nederland werd gebouwd voor de Protestantse eredienst. Door de eeuwen heen heeft de Westerkerk een belangrijke rol gespeeld in het godsdienstige en culturele leven van Nederland. Prominenten als Rembrandt van Rijn en Lucas Bols liggen er begraven; Koningin Beatrix en haar gemaal lieten er hun huwelijk bevestigen. Het interieur van de kerk is uitermate sober, het Calvinisme stond uitbundige decoraties niet toe. Een uitzondering hierop is het orgel dat voorzien is van houtsnijwerk, beelden en orgelluiken met beschilderingen van De Lairesse.

HOOFDORGEL
Het instrument werd in 1686 voltooid door Roelof Barentsz en Johannes Duyschot. Het bezat toen twee klavieren en pedaal. Christian Vater voegde in 1727 het Bovenwerk toe. In de eeuwen daarna werd het orgel vele malen aangepast aan een zich steeds wijzigend klankideaal.Na de restauratie van 1939 was een in alle opzichten onhoudbare situatie ontstaan.
In de jaren 1989-1992 werd het orgel herbouwd door Flentrop Orgelbouw uitgaande van de toestand van 1686/1727. Slechts ongeveer 600 pijpen uit die tijd waren in het instrument nog aanwezig. Op grond van analyse van dit materiaal werden 3000 pijpen nieuw bijgemaakt. Drie tongwerken werden aan de oude dispositie toegevoegd: Dulciaan 8', Fagot 16' en Trompet 4'. De originele windladen, die in gewijzigde vorm nog aanwezig waren, werden gerestaureerd. De mechanische tractuur moest opnieuw worden aangelegd, nieuwe klaviatuur en registerknoppen werden in oude stijl gereconstrueeerd. De uit 1845 daterende frontpijpen van Hoofdmanuaal, Rugpositief en Pedaal bleven gehandhaafd. De Baarpijp uit 1895 werd opnieuw geplaatst. De 17e eeuwse toonhoogte, a'460 Hz., werd, door opschuiven van pijpwerk, gewijzigd naar a'440 Hz. in combinatie met evenredig zwevende stemming. Hierdoor werd samenspel met andere instrumenten en uitvoering van muziek uit de 19e en 20e eeuw mogelijk gemaakt. De oude bestanddelen van het orgel waren te fragmentarisch om te kunnen spreken van een restauratie of reconstructie. De term herbouw is hier het meest op zijn plaats. De oorspronkelijke kas, windladen en zo'n 20% van het pijpwerk uit de 17e en 18e eeuw drukten hun stempel op het project. De creatieve interpretatie van het verleden door de orgelmakers droeg zeker bij tot het resultaat: een orgel dat wortelt in de historie en dat tegelijkertijd bruikbaar is voor de kerkelijke en culturele functie van een grote stadskerk.

THE ORGANS IN WESTERKERK, AMSTERDAM
The Westerkerk, with its distinctive tower, is a conspicuous feature of the Amsterdam skyline. It was completed in 1631 having been designed by Hendrick de Keyser. It is the largest church ever built in the Netherlands for protestant use. For centuries the Westerkerk has played a large part in the religious and cultural life of the Netherlands. Prominent persons such as Rembrandt and Lucas Bols (famous as a maker of dutch gin and liqueurs) are buried there and the marriage of Queen Beatrix also took place in this church. The interior is uncommonly sober, excessive decoration not being permitted by the Calvinists. The organ forms an exception, being provided with woodcarvings, statues and shutters with paintings by De Lairesse.

MAIN ORGAN
The instrument was completed in 1686 by Roelof Barentsz. en Johannes Duyschot. At that time it had two manuals and pedal. A Bovenwerk was added by Christian Vater in 1727. In the following centuries the organ was altered many times in order to adapt it to continually fluctua-ting sound ideals. Following the restoration of 1939 an untenable situation had arisen in all respects.
In the period 1989-1992 the organ was rebuilt by Flentrop Orgelbouw using the situation of 1686/1727 as a point of departure. Only about 600 pipes from that period were still present in the instrument. 3000 new pipes were made based on analysis of the material still present. Three reeds were added to the old disposition: Dulciaan 8', Fagot 16' and Trompet 4'. The original windchests, still present in altered form, were restored. Mechanical action was once more provided, new key-boards and stopknobs werd contructed in the original style. The front pipes (1845) of the Hoofdmanuaal, Rugpositief and Pedaal were retained. The Baarpijp dating from 1895 was again introduced. The 17th century pitch, a'460 Hz., was altered to a'440 Hz. by means of moving up the pipework, equal temperament was the chosen tuning. As a result combination with other instruments and the performance of 19th and 20th century music was made possible.
The parts remaining from the old organ were too fragmentary to be able to speak of a restoration or reconstruction. Rebuild is the most suitable term. The original case, wind-chests and about 20% of the pipework from the 17th and 18th centuries made their mark on this project. The creative interpretation of the past by the organbuilders certainly contributed to the result: an organ with historical roots that is also usable for the cultural and religious function of a large city church.